نمایش خبر
شهروند
> سوال اصلی این است که چرا طرح ساماندهی آموزش ایران عملی نشده است؟.
> محمد باقرزاده| در روزهایی که فارغ التحصیلان بیکار دانشگاهی به بالاترین و استقبال از دانشگاه ها به کمترین اندازه خود در دو دهه گذشته رسیده است ، طرح ساماندهی آموزش عالی به مراحل اجرایی اش نزدیک می شود .
مشکلات آموزش عالی اگرچه همواره و به زعم بعضی کارشناسان در ایران وجود داشته اما کمتر کسی است که سال جدی ترشدن بحران را 84 نداند؛ روزگاری که دولتمردان جدید برای کاستن از قدرت رقیب سیاسی شان به تضعیف دانشگاه آزاد اسلامی رو آوردند و این راه تضعیف را هم در افزایش قارچ گونه دیگر دانشگاه ها دانستند .
مثال دانشگاه های غیرانتفاعی شاید تا اندازه ای این روند را نشان دهد که تعداد آنها از 44 موسسه در سال 84 به 340 موسسه در سال 92 رسید و همه این تغییرات درحالی بود که بسیاری از این موسسات حتی یک عضو هیأت علمی دایم یا ساختمانی ثابت نداشتند .
افزایش واحدهای دانشگاه پیام نور و گسترش علمی کاربردی ها هم بخش دیگری از داستان غم انگیز آموزش عالی در دهه گذشته ایران است که درباره علمی کاربردی ها ، فعالیت واحدهای غیرمجاز هم داستان تازه ای در آموزش عالی بود .
سرگذشت علم و مراکز دانشگاهی ایران به جایی رسیده که حالا همه از لزوم ساماندهی این وضعیت سخن می گویند هرچند که درباره جزییات این سامان اختلاف سلیقه وجود دارد .
پایان دانشگاه های غیرمجاز و شیب ملایم تعطیلی علمی کاربردی ها مهر همین امسال یک بار دیگر وزارت علوم در بیانیه ای 5دانشگاه غیرمجاز را معرفی کرد و به دانشجویان هشدار داد که در انتخاب محل تحصیل خود این 5 مرکز را انتخاب نکنند .
در بخشی از این بیانیه آمده بود : «وزارت علوم به منظور اطلاع رسانی و صیانت از حقوق شهروندی ، فعالیت های غیرمجاز در حوزه آموزش عالی را اطلاع رسانی می کند .
بر این اساس ، فعالیت آموزشی «دانشگاه صنایع و معادن» ، «پردیس بین المللی توسعه علوم و فنون فارابی» ، «پردیس بین الملل رهپویان علم و صنعت» ، «مرکز آموزش خانه صنعت و معدن خراسان رضوی» و «واحد و شعب موسوم به مرکز آموزش مدیریت جزیره کیش» غیر مجاز است .
»این نخستین بار نبود که وزارت علوم چنین بیانیه ای صادر می کرد و پیش از این هم اسامی چندین دانشگاه غیرمجاز را منتشر کرده بود .
فعالیت غیرمجاز برخی واحدهای علمی کاربردی درحالی است که کارشناسان آموزشی دلیل چنین وضعیتی را حضور و انگیزه بعضی مدیران و صاحب منصبان در احداث و راه اندازی دانشگاه می دانند .
این مشکلات و در کنار آن «جداشدن دانشگاه علمی کاربردی از رسالت اصلی خود» یعنی پرورش فارغ التحصیلان فنی ، تصمیم گیران آموزشی و در رأس آن رئیس جمهوری را وادار کرد تا خواهان کاهش فعالیت دانشگاه علمی کاربردی شوند .
«حسن روحانی» بهمن پارسال در دستوری پذیرش دانشجو در مراکز علمی کاربردی وابسته به دستگاه های اجرایی را ممنوع اعلام کرد و فرصت یک ساله ای را برای انحلال این مراکز درنظر گرفت .
در این ابلاغ روحانی به وزارت علوم و بهداشت آمده بود که «براساس مصوبه شورای عالی اداری موسسات پژوهشی وابسته به دستگاه های اجرایی ، از سال تحصیلی 97 98 به هیچ عنوان مجاز به پذیرش دانشجو در هیچ یک از مقاطع برای این گونه موسسات نیستند .
» این تصمیم اما با واکنش های متفاوتی روبه رو شد و چند روز بعد 167نماینده مجلس در نامه به رئیس جمهوری خواستار لغو مصوبه شورای عالی اداری در خصوص انحلال مراکز علمی کاربردی دولتی شدند .
در کنار تمام این انتقادات اما روند پذیرش نکردن دانشجوی جدید در این موسسات ادامه پیدا کرد و به نظر می آید در سال های آینده شاهد پایان فعالیت واحدهای وابسته به مراکز دولتی خواهیم بود .
پرتعداد ولی بی کیفیت؛ تفاوت های آموزش عالی ایران با جهان اگرچه پیش از سال 84 هم کیفیت آموزش عالی در ایران رتبه چندان مهمی در دنیا نداشت ، اما در در این سال ها و چندبرابر شدن واحدهای دانشگاهی ، کیفیت آموزش باز هم کاهش پیدا کرده و حالا کار به جایی رسیده که واحدهای دانشگاهی ایران بیشتر از تعداد دانشگاه های بسیاری کشورهای توسعه یافته و پیشتاز در تولید علم است .
علاوه براین در این سال ها و با افزایش فارغ التحصیلان ، آمار افراد بیکار با مدارک دانشگاهی هم افزایش یافته .
دراین باره ، آخرین گزارش موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم ، اطلاعاتی از وضعیت آموزش عالی در ایران و در سال 96 منتشر کرده که براساس آن ، 2هزار و 569 دانشگاه در کشور وجود دارد .
از این تعداد واحد دانشگاهی ، 530 واحد سهم دانشگاه آزاد ، 309 موسسه غیرانتفاعی ، 170 مرکز فنی حرفه ای ، 466 مرکز پیام نور ، 953 واحد علمی کاربردی و 141 مورد هم دانشگاه دولتی( وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری) در 31 استان است .
بر اساس آمار همین موسسه پژوهشی ، تعداد 3 میلیون و 794 هزار و 420 دانشجو در دانشگاه های ایران مشغول تحصیل هستند که از این تعداد یک میلیون و 723 هزار و 269 نفر زن و 2 میلیون و 71 هزار و 151 دانشجو مردند و همچنین از کل جمعیت دانشجویی کشور ، تعداد یک میلیون و 550 هزار و 70 دانشجو در دانشگاه آزاد اسلامی ، 339 هزار و 325 دانشجو در موسسات آموزش عالی غیر دولتی و غیر انتفاعی ، 197 هزار و 305 دانشجو در دانشگاه فنی حرفه ای ، 473 هزار و 798 دانشجو در دانشگاه علمی کاربردی ، 546 هزار و 886 نفر در دانشگاه پیام نور و 687 هزار و 36 دانشجو در وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری مشغول تحصیلند .
اطلاعات گزارش موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم همچنین نشان می دهد که استان های کردستان ، ایلام ، چهارمحال وبختیاری و زنجان کمترین و استان هایی نظیر تهران ، آذربایجان شرقی ، فارس و خراسان رضوی بیشترین تعداد مراکز و واحد دانشگاهی را دارند .
بر اساس گزارش آماری وزارت علوم ، تعداد دانشجویان دوره کاردانی سال 96 ، 3324 نفر در دو دوره روزانه و شبانه بوده و این آمار در دوره کارشناسی 427 هزار و 483 دانشجو است .
مقایسه نتایج این گزارش با موارد مشابه درباره کشورهای پیشرو در زمینه تولید علم دانشگاهی نشان می دهد که ایران از لحاظ تعداد دانشگاه و دانشجو بالاتر از بسیاری از کشورهای پیشرفته قرار دارد .
در این باره کافی است بدانیم در ایران 2هزارو569 دانشگاه وجود دارد ، اما بنابر تازه ترین اعلام موسسه اسپانیایی CISC ، تعداد دانشگاه ها در اغلب کشورهای پیشرفته جهان زیر ٥٠٠ است؛ به عنوان مثال آلمان ٤١٢ ، انگلیس ٢٩١ ، کانادا ٣٢٩ ، ایتالیا ٢٣٦ و هلند ٤٢٣ دانشگاه دارند و برخی کشورهای اروپایی مانند نروژ ، سوئد ، دانمارک ، فنلاند و .
زیر صد دانشگاه تاسیس کرده اند .
این آمار درباره کشورهای پیشرفته آسیایی مانند سنگاپور و کره جنوبی نیز تکرار می شود و تنها ژاپن است که کمی پا را فراتر از این قاعده گذاشته و ٩٨٧ دانشگاه دارد .
شمار دانشگاه ها در استرالیا و نیوزیلند نیز مانند سایر کشورهای توسعه یافته جهان رقمی زیر ٥٠٠ است .
علاوه براین اطلاعات همین موسسه اسپانیایی نشان می دهد که آمریکا با حدود ٣23 میلیون نفر جمعیت ، ٣ هزار و ٢٨٠ دانشگاه دارد که البته ٥٩ دانشگاه ایالات متحده جزو ١٠٠ دانشگاه برتر جهانند .
چین با یک میلیارد و ٣٩٧ میلیون نفر جمعیت تنها ٢ هزار و 310 دانشگاه دارد و هند با جمعیت یک میلیارد و ٢٧٤ میلیون نفر 4 هزار و 4 دانشگاه دایر کرده است .
خروج دانشجویان از کشور هم زمان با دوبرابرشدن تعداد دانشگاه های ایرانی اگرچه در فاصله سال های 84 تا 92 ، تعداد دانشگاه های ایران از 1300 مرکز به 2هزار و 504 مرکز افزایش پیدا کرد ، اما این به معنای پایان خروج متقاضیان تحصیلی از کشور نبود .
اطلاعات موسسه پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) نشان می دهد که در دو سال گذشته ، ایران با 51 هزار و 600 دانشجوی اعزامی بعد از کشورهای چین ، هند ، کره جنوبی ، آلمان ، عربستان ، فرانسه ، آمریکا ، مالزی و ویتنام یکی از 10 کشور اول اعزام کننده دانشجو به دانشگاه های خارج قرار گرفته است و آمریکا به عنوان نخستین کشور جذب دانشجویان بین المللی قرار دارد .
ساماندهی آموزش عالی در راه است آمار و اطلاعات تعداد کنونی دانشگاه های ایران ، تعداد دانشجویان ، تعداد فارغ التحصیلان بیکار و همچنین رتبه دانشگاه های ایران در رده بندی های معتبر دنیا نشان می دهد که خروجی این شرایط و مسیر ، سعادت و آبادی علم در ایران نیست؛ این خلاصه اظهارنظر مسئولان وزارت علوم و کارشناسان دانشگاهی است که این روزها از آغاز «طرح ساماندهی آموزش عالی» در ایران می گویند .
براساس این طرح تمام واحدها و رشته های دانشگاهی یک بار دیگر بازنگری خواهند داشت و متناسب با این آمایش ، آموزش عالی در ایران دچار تغییر خواهد شد .
درباره ضرورت این طرح پیش از این «مجتبی شریعتی نیاسر» ، معاون آموزشی وزارت علوم گفته که «این طرح درحال بررسی است و مهمترین موضوع آن ساماندهی موسسات آموزش عالی است و اگر دانشگاه های سطح یک در کشور وجود دارند ، به واسطه همین طرح بوده؛ این طرح در جهت توانمندسازی و ارتقای مراکز آموزش عالی است و در آن به دنبال انحلال موسسه ای نیستیم .
» او زمان اجرایی شدن این طرح را پیش از پایان سال تحصیلی کنونی دانست و درباره جزییات آن گفته است : «از ویژگی های اجرای این طرح آن است که مجموعه دانشگاه های کوچک در ارتباط با دانشگاه های بزرگ به صورت همکاری یا قرار گرفتن در زیرمجموعه آنها می توانند خدمات علمی بهتری را ارایه دهند .
» علاوه بر این در روزهای گذشته هم «محمود غلامی» ، وزیر علوم ، تحقیقات و فناوری درباره این طرح گفت : «بخش هایی از این طرح مانند توقف پذیرش دانشجو توسط مؤسسات آموزش عالی وابسته به دستگاه های اجرایی و پژوهشگاه های خارج از وزارت علوم بود که اجرا شده است و آنها را نیز به سمت همکاری های مشترک با دانشگاه ها هدایت می کنیم .
در مجموع این طرح موجب انسجام و قوام برای کیفی سازی در آموزش عالی کشور می شود . »